Khi nhắc đến phong cách Á Đông, hình ảnh thường xuất hiện là mái ngói, gỗ tối màu, cửa bức bàn hay những chi tiết chạm khắc truyền thống. Tuy nhiên, theo quan điểm của Mộc Xinh Designs, bản sắc Á Đông không chỉ nằm ở hình thức kiến trúc. Tinh thần Á Đông – điều tạo nên chiều sâu cho không gian không hiển lộ nhưng có thể tìm thấy sâu sắc và rõ ràng hơn ở cách nó tổ chức các mối quan hệ giữa con người với nhau, từ bữa cơm gia đình, khoảng chuyển tiếp giữa các không gian cho đến những giá trị được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Á Đông không phải là một phong cách nội thất
Trong nhiều năm gần đây, thiết kế Á Đông ngày càng được quan tâm như một lựa chọn thay thế cho những phong cách mang tính quốc tế. Tuy nhiên, cũng vì thế mà không ít công trình dừng lại ở việc sử dụng những hình ảnh quen thuộc như gỗ trầm, đèn lồng, cửa lùa hay đồ nội thất mang hơi hướng truyền thống. Những yếu tố này có thể tạo nên bầu không khí Á Đông về mặt thị giác, nhưng chưa khẳng định sẽ tạo nên một không gian mang tinh thần Á Đông.
Theo quan điểm của chúng tôi, bản sắc văn hóa không được quyết định bởi số lượng chi tiết truyền thống xuất hiện trong ngôi nhà. Nó được hình thành từ cách không gian phản ánh nếp sống của gia đình, cách các thành viên tương tác và cách những giá trị được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Những điều chúng ta có thể tìm thấy trong lối sống Á Đông là tính thứ bậc, tính hướng nội, dùng dằng lý tình, tôn trọng hoạt động cộng đồng,… và chúng ta hoàn toàn có thể chuyển hoá những điều đó vào bên trong không gian đương đại thông qua ý đồ thiết kế.
Một ví dụ cho việc chuyển hoá tinh thần Á Đông vào trong không gian nhà ở hiện đại
Trong dự án The Echo Suite, gia chủ không mong muốn một công trình mang dáng dấp hoài cổ. Điều họ tìm kiếm là một không gian hiện đại, nhưng vẫn giữ được sự chừng mực, ấm áp và chiều sâu của đời sống gia đình Việt
Bởi vậy, chúng tôi không lựa chọn tái hiện quá nhiều những hình ảnh kiến trúc truyền thống một cách trực tiếp. Thay vào đó, các giá trị Á Đông được chuyển hóa thành những quyết định tổ chức không gian.
Hành lang dài nối liền các không gian chung và riêng thành một hệ thống có lớp lang, thứ bậc. Đề cao không gian sinh hoạt cộng đồng nhưng cũng chú ý tới phần riêng tư, ý nhị phân bổ vệ tinh quanh không gian chung.
Tại không gian chung, bàn ăn vẫn là nơi cả gia đình quây quần, với vị trí ghế chủ được đặt ở đầu bàn như một chi tiết quen thuộc trong nhiều gia đình Việt. Nó phản ánh vai trò kết nối của người đứng đầu gia đình.
Không gian thờ được đặt ở cuối trục tiếp cận, tạo nên một hành trình chuyển tiếp rõ ràng giữa sinh hoạt thường nhật và đời sống tinh thần mang lại cảm giác trang nghiêm hơn cho trụ cột tinh thần – tâm linh của người Việt.
Các khoảng đệm, hệ cửa lùa, vật liệu gỗ, đá và mây được sử dụng như những lớp chuyển tiếp nhẹ nhàng giữa các khu vực chức năng, thay vì trở thành những yếu tố trang trí độc lập
Ánh sáng được thu nhận với sự tiết chế vừa phải, thay vì những ô cửa lớn với khả năng đón nhận ánh sáng khổng lồ là những ô cửa đủ thoáng với những lớp che chắn như mành, giấy, vải mỏng, giảm bức xạ, nhận ánh sáng tán xạ mềm mại hơn – điều quen thuộc trong tổ chức ánh sáng nhà Á Đông.
Nhìn tổng thể, công trình mang hơi thở đương đại. Nhưng ở cách không gian vận hành, những giá trị truyền thống vẫn hiện diện một cách tự nhiên.
Một mặt khác, khi khai thác yếu tố Á Đông gia chủ cần nhớ rằng kiến trúc luôn thay đổi cùng thời đại. Cách chúng ta sống hôm nay khác rất nhiều so với nhiều thập kỷ trước. Diện tích nhà ở, cấu trúc gia đình và nhịp sống đô thị cũng không còn giống nhau. Nếu chỉ sao chép hình thức của kiến trúc truyền thống vào bối cảnh hiện đại, rất dễ tạo nên những không gian đẹp nhưng thiếu sự phù hợp với đời sống thực tế.
Theo chúng tôi, điều cần được gìn giữ không phải là hình thức, mà là những nguyên tắc đã tạo nên giá trị của không gian truyền thống. Đó có thể là sự coi trọng những khoảng chuyển tiếp thay vì chỉ quan tâm đến các phòng chức năng. Hoặc là việc dành vị trí trang trọng cho không gian thờ tự như một điểm tựa tinh thần của gia đình. Hay đơn giản là cách một bữa cơm được tổ chức để mọi thành viên có thể nhìn thấy và trò chuyện với nhau. Khi những nguyên tắc ấy còn được duy trì, tinh thần Á Đông vẫn có thể tiếp tục hiện diện trong một hình thức kiến trúc hoàn toàn mới.
Nếu yêu thích phong cách Á Đông, đừng bắt đầu bằng việc tìm kiếm những món đồ mang dáng vẻ truyền thống. Hãy bắt đầu bằng việc quan sát chính gia đình mình và tìm xem điều gì là giá trị mà bạn muốn giữ lại? Đó có phải là bữa cơm đông đủ mỗi tối, những dịp sum họp nhiều thế hệ hay một không gian để cả gia đình cùng hướng về sau một ngày dài?
Khi những giá trị ấy được xác định rõ, hình thức kiến trúc sẽ dần tìm được câu trả lời phù hợp. Bởi sau cùng, điều làm nên bản sắc của một ngôi nhà không phải là những gì gợi nhớ về quá khứ, mà là cách những giá trị tốt đẹp ấy tiếp tục được gìn giữ trong cuộc sống hôm nay.
